کد خبر ۴۲۲ ۱۶۵۵ بازدیدنویسنده : - انتشار : ۱۰ مهر ۱۳۹۵ ساعت ۱۱:۵۶ آخرین ویرایش : ۱۸ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۱۴:۵۴
نشریه حسنا

نشریه شماره 28

چکیده 28

ارزیابی رویکرد تدبّری تفسیر المیزان

به عنوان الگوی تدبّرگرایی معیار

عباس صبوحی طسوجی؛ کارشناس ارشد تفسیر روایی دانشگاه قرآن و حدیث ق

چکیده

برخی از آثار تفسیری، به ویژه در عصر جدید به عنوان «تدبّری» یا «تدبّرگرا» شناخته می­شود. تفسیر المیزان، اثر علامه طباطبایی، یکی از تفاسیر موسوم به تدبّری است. این پژوهش با محوریّت سؤال از ویژگی­های ایجابی و سلبی تفسیر المیزان در حیطه تدبّر، به بررسی رویکرد تدبّری این تفسیر پرداخته است. نگاه قاعده­مند به مبانی و روش تدبّر و به کارگیری آن در مقام تفسیر، در بخش ویژگی­های ایجابی و مصونیّت از آسیب­های رویکرد تدبّری از قبیل سنّت گریزی و وحدت­گرایی افراطی در بخش ویژگی­های سلبی، سبب شده که در این تحقیق، تفسیر المیزان، به عنوان الگوی تدبّرگرایی معیار معرّفی شود.

کلیدواژه­ها: رویکرد، تدبّری، تفسیر، المیزان، معیار.

احاديث امام صادق علیه السلام در فرهنگ‌هاي لغت اهل سنّت

 

قاسم بستاني؛ دانشيار و عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد چمران

چكيده:

از دير باز، يكي از منابع تدوين و نيز يكي از زمينه‌هاي تحقيق و بررسي لغت‌شناسان عرب، قرآن و حديث بوده است و از جمله آن احاديث، احاديث معصومين علیهم السلام مانند امام صادق علیه السلام بوده است. در اين مقاله تلاش مي‌شود بنابر فرهنگ‌هاي لغت اهل تسنّن، احاديث امام صادق علیه السلام كه در آنها گردآوري شده و سپس بنابر ديگر كتب علوم اسلامي، تبارشناسي شده تا معلوم گردد كه اين احاديث، به غير از كتب لغت، در كجا ذكر شده‌اند تا علاوه بر آشنا شدن بر جايگاه امام صادق علیه السلام نزد عموم مسلمانان، جايگاه آن احاديث نيز شناخته شود.

فرهنگ‌هاي لغت مورد مراجعه، فرهنگ‌هاي لغت اصلي و عمده زبان عربي بوده و شامل فرهنگ‌هاي لغت عام و جامع و فرهنگ‌هاي لغت خاص به الفاظ قرآني يا روايي و نيز فروق اللغه است.

اين تحقيق گوشه‌اي از عظمت حضور فرهنگي و علمي امام صادق علیه السلام در يكي حوزه‌‌اي علوم اسلامي و عربي، يعني واژه‌‌شناسي و نيز شخصيت فرامذهبي اين امام معصوم علیه السلام را به نمایش گذاشته است.

كليدواژه­ها: امام صادق علیه السلام، حديث، فرهنگ‌هاي لغت، اهل سنّت.

روش بهره‌گیری از روایات در تفسیر الفرقان 

محمدرضا اکبری؛ دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث

مجتبی شیرانی؛ دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث

محمدحسین سعادت سعادت‌آبادی؛ دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث 

چکیده:

این مقاله در یک نگاه روش شناسانه در صدد است به بررسی روش بهره‌گیری از روایات در تفسیر «الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن» تألیف آیت الله محمد صادقی تهرانی بپردازد. روش تفسیری مفسر در این تفسیر روش قرآن به قرآن است که مفسر بر اين روش در سراسر تفسير خویش پایبند مانده است؛ اما این روش تفسیری مانع استفاده گسترده از روايات تفسیری در فهم بهتر آيات نشده است. البته سبک و شیوه تفسیری مفسر و نوع مواجهه ايشان با روايات تفسيريسبب آن شده است که مفسر در برخورد با روایات رویکرد خاصی را اعمال کند. معیار اصلی مفسر در این تفسیر، خود قرآن است و روایات نقش شارح و مؤید منطوق و مفهوم ظاهر آیه را بر عهده دارند و یا ابعاد معانی آیه را گسترش می‌دهند. در دیدگاه مفسر تفسير قرآن بر پایه روايات معتبر، جدا از تفسير قرآن به قرآن نبوده با این تفاوت که رتبه آن مؤخر از قرآن به شمار آمده است بدین صورت که تا آيه‌اي در پرتو آيات ديگر تفسیر نشود نوبت به روايات تفسيري نمي‌رسد.

کلیدواژه­ها: تفسیر الفرقان، صادقی تهرانی، روش تفسیر قرآن به قرآن، روش بهره‌گیری از روایات.

ضوابط «جری و تطبیق» صحيح آيات قرآنی 

هديه مسعودي صدر؛ عضو هیئت علمی گروه معارف دانشگاه شهید چمران اهواز

دكتر قاسم بستاني؛ دانشيار و عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد چمران اهواز

سید یوسف محفوظی؛ استادیار عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد چمران اهواز

چکیده:

تطبیق آیات قرآن، بر افراد و حوادثی که شرایط آنها، مانند زمان نزول آیات بوده است، بر اساس روشي است که در اصطلاح مفسّرين از آن با عنوان «جری و تطبیق» یاد می‌شود. این روش به معناي تطبيق و تسرّي حكم آيه بر فرد يا حادثه‌اي است و از رموز جاودانگي قرآن به شمار مي‌رود که همواره مورد توجّه و کاربرد قرآن پژوهان بوده است؛ امّا براي دوري از اشتباه يا سوء استفاده و نيز با توجه به وجود برخي از «جري و تطبيق»‌هاي غير قابل قبول عقلي يا نقلي، نيازمند به ضابطه و قواعدي است تا بر اساس‌ ‌آنها چنين بهره‌مندي از قرآن به حد كمال برسد و راه بر اشتباه يا سوء استفاده از آيات هدايت‌بخش قرآن بسته شود؛ در این مقاله تلاش مي‌شود تا ضوابط و قواعدي كه بر اساس آن بتوان «جري و تطبيق» قابل قبولي انجام داد، در عناوین: هم سویی جری و تطبیق با مذهب خاص، عدم مخالفت جری و تطبیق با سیاق و نظم آیات، ارتباط بین الفاظ آیات و جری و تطبیق، عدم تناقض جری و تطبیق با سنت و... ذكر و مورد بررسي قرار گيرند.

کلید واژه­ها: قرآن، جری و تطبیق، ضوابط.

نگاهی به دلالت­های «ثم»َّ در قرآن کریم

عسگربابازاده اقدم؛ استادیار دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم

حسین تک‌تبارفیروزجائی؛ استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه قم

چکیده

«ثمَّ» به عنوان یکی از حروف عطف،کاربردهای فراوانی در زبان عربی دارد. از آنجایی که یکی از مواضع کاربرد این حرف در متون دینی و قرآن‌کریم بوده و کاربردها و معانی مختلف آن در بافت‌ها و سیاق‌های متفاوت در تغییر معانی و مفاهیم اثرگذار است و همچنین از آن‌جایی که متون دینی، بخصوص قرآن کریم از اهمیت، حساسیت و جایگاه والایی برخوردار بوده و درک و فهم آن نیازمند تأمل همه جانبه‌است، بررسی حالات متعدد این حرف و کشف معانی آن در آیات گوناگون ضروری می‌نماید. این مقاله در صدد آن است تا با روش توصیفی تحلیلی، ابعاد مختلف لفظی و معنایی حرف یاد شده را مورد بحث و بررسی قرار دهد. نتایج پژوهش، حاکی از آن است که این حرف حدود 330 بار در قرآن کریم تکرار شده؛ ولی در همه آیات به یک معنا نیست. ملاحظه ظرافت‌های زبانی و بلاغی «ثمّ» در آیه‌های گوناگون نشان می‌دهد که این حرف علاوه بردلالت براشتراک و ترتیب و تراخی، دارای معانی دیگری نیز هست که بیشتر از جنبه بلاغی قابل تأمل است.

کلیدواژه­ها: «ثمَّ»، حروف عطف، قرآن کریم.

همطرازی معانی«من» و «باء» در سوره «یس»

(با دو ترجمه قرآن)

مینا جیگاره؛ استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه الزهرا سلام الله علیها

سمانه ریحانی؛ دانشجوی کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی، دانشگاه الزهرا سلام الله علیها

چکیده

ترجمه قرآن کریم به زبان­های مختلف، از جمله فارسی- به جهت رفع نیازهای مسلمانان- نیازمند مترجمانی ماهر و زبردست برای انتقال دقیق آیات الهی است. لذا بر آن شدیم تا به بررسی بخشی از کلمه یعنی حروف، آن هم حروف جر که نسبت به دیگر ارکان جمله (اسم و فعل) کمتر مورد توجه قرار می­گیرند؛ اما نقش بسزایی در مفاهیم دارند، بپردازیم. این حروف گاه علاوه بر معنای اصلی دارای معانی متفاوت و به همین جهت قادر به ایجاد معانی بسیار ظریف و دقیقی هستند. در این جستار بر آن شدیم که از میان حروف جر به بررسی معانی دو حرف پر بسامد «من» و «باء» در سوره «یس» که توجه مسلمانان را به خود جلب کرده و عنوان «قلب قرآن» را به خود اختصاص داده است، بپردازیم و با روشی توصیفی- تحلیلی با استفاده از آراء تفسیری مفسران قرآن کریم به ویژه آراء (علامه طباطبایی، شیخ طوسی، ابن عاشور و زمخشری) و نیز بهره­مندی از دو کتاب («الجدول» صافی و «اعراب قرآن» درویش)، معانیِ این دو حرف را در دو ترجمه «آیت الله مکارم شیرازی» و «الهی قمشه­ای» مورد بررسی قرار دهیم. سپس نتیجه­ای تقریبی از میزان رعایت کردن این دو حرف در دو ترجمه­ مذکور ارائه دهیم.

کلید واژه­ها: همطرازی، حروف جر «من» و «باء»، سوره «یس»، ترجمه.

گستره معنایی عهد در قرآن

عماد مرادی؛ دانشجوی دکتری علوم قرآن وحدیث دانشگاه کاشان

چکیده

معنا شناسی بخشی از دانش زبان شناسی است که از رهگذر آن می توان به تحلیل معنای واژه ها و جمله های یک متن پرداخت و جایگاه دقیق کلمه ها و ترکیب های آن را با توجه به نظام معنایی که در آن قرار دارد، به دست آورد. این پژوهش که به شیوه توصیفی- تحلیلی و به روش کتابخانه ای سامان یافته به بررسی معنا و مقصود عهد در قرآن کریم  بر اساس مبانی دانش معناشناسی با رویکرد همنشینی می پردازد. از نتایج این پژوهش بیان چگونگی تحول معنایی عهد در قرآن است. همچنین بیان اینکه هرگناهی بی وفایی به عهد الهی است و به آیه شصت سوره یس ﴿أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَني‏ آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ﴾: اى فرزندان آدم، مگر با شما عهد نكرده بودم كه شيطان را مپرستيد؛ زيرا وى دشمن آشكار شماست) بازمی گردد.

کلید واژه‌ها: معناشناسی،عهد، قرآن، همنشینی.

 

0