کد خبر ۳۹۶ نویسنده : - آخرین ویرایش : ۱۸ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۱۴:۵۶
چکیده

نشریه شماره 26

 

روش­علّامه مغنیه در تبیین معنای ­لغوی و مفاهیم­ کلمات عصر نزول در تفسیر الکاشف

 

محمدکریمی­درچه؛ کارشناس ارشد علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم

سیدعبدالرسول­حسینی­زاده؛ استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم

چکیده

قرآن کریم به زبان عربی مبین نازل شده است و فهم معانی و مقاصد آن نیازمند توجه دقیق به معنای لغوی واژگان و فهم مفاد کلمات در زمان نزول دارد. این مهم از سوی برخی از محققان به صورت قاعده تفسیری «لزوم توجه به معنای لغوی ومفاهیم کلمات در عصرنزول» مورد تأکید قرار گرفته است و مفسران قرآن کریم هماره با رعایت اصول و به کارگیری روش­هایی در صدد رعایت این قاعده تفسیری در جهت دستیابی به مفاد حقیقی واژگان بوده­اند. پژوهش حاضر که روش توصیفی- تحلیلی دارد، درصدد است روش علّامه مغنیه در تفسیر الکاشف را در توجه به معنای لغوی و مفاهیم کلمات عصر نزول بررسی نماید. روش علّامه مغنیه در به­ دست آوردن معنای لغوی و مفاهیم کلمات در مجموع مطلوبو دارای نوآوری­هایی است، هر چند از برخی نقاطضعف خالی نیست.

کلیدواژه­ها:تفسیر الکاشف، معنای لغوی، مفاهیم کلمات، عصر نزول.

 

کارکردهای معرفت شناختی کرامت انسان در قرآن

 

قدرت الله قربانی؛ استادیار فلسفه دانشگاه خوارزمی تهران

 

چکیده

قرآن کریم به عنوان کتابی که دارای منشا وحیانی است آموزه­های معرفت شناختی ارزشمندی را درباره کرامت، جایگاه و کلیت مبدا و معاد و زندگی انسان معرفی می­کند که می­تواند مبین انسان شناسی قرآنی باشد. در این زمینه در قرآن ضمن تفکیک محتوایی دو نوع کرامت ذاتی و اکتسابی، بر شایستگی در داشتن نوع اول و امکان کسب نوع دوم تاکید می­گردد. قرآن انسان را به واسطه داشتن روح الهی، شایسته خلافت الهی خدا در زمین دانسته و او را مجهز به علم، عقل، اختیار و اراده آزادی می­داند که قادر است سعادت و شقاوت خود را به طور ارادی و آگاهانه رقم زند. همچنین تاکید دارد که انسان تنها موجودی است که علمِ به اسماء الهی به او آموخته شد. نتیجه موهبت­های فوق، برتری، شرافت و حق حاکمیت انسان نسبت به دیگر مخلوقات الهی است که به واسطه این برتری و شرافت وجودی و معرفتی، قرآن حق تسخیر و بهره­مندی از مخلوقات و مواهب الهی را در روی زمین به ایشان ارزانی می­کند، تا ضمن به فعلیت رساندن قابلیت خلیفه الهی خود امکان تحقق حکومت الهی خدا را در روی زمین برقرار سازد که همان حکومت صالحان بر روی زمین است. قرآن البته به موانع رشد معنوی و خلیفه الهی انسان نیز، اشاره دارد که شرک، گناه، جهالت و خودبینی نمونه­ای از آنهاست. توجه به جامعیت چنین آموزه­های معرفت شناختی قرآن می­تواند ما در شناخت ابعاد معرفتی انسان توانمند سازد که همان خواسته علوم انسانی و انسان شناسی جدید است.

کلید واژه­ها:انسان، کرامت، خلیفه الهی، عقل، اختیار، روح الهی، علم.

 

بررسی سبک زندگی از دیدگاه اهل بیتعلیهم السلام در احادیثی با ساختار طوبی

 

فاطمه علایی رحمانی؛ استادیار دانشگاه الزهرا سلام الله علیها
 فریده امینی؛ کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث

 

چکیده:

سبک و الگوی زندگی به عنوان علم توصیفی امروزه در جایگاه و اهمیت بالایی قرار دارد و گستره وسیعی از منابع اسلامی را هم در بر گرفته است. از آنجا که اسلام دین زندگی و دین خاتم انبیاء است برای آن نیز سبک و روش دارد. سبک زندگی اسلامی نیز باید متناسب با دین اسلام جامع باشد.این پژوهش با بررسی احادیثی با ساختار طوبی (حیات طیبه)در پی ارائه الگو و سبک برای زندگی استکه ضمن داشتنمنشاء الهی با بیان اهل بیت عترت و طهارت به ما رسیده باشد، احادیثی که با بیان ویژگی­های فردی، هنجارهای رفتاری، هنجارهای روابط مطلوب، روابط متقابل خدا و انسان، وظایف انسان در قبال امام، راهنمای ما به سوی داشتن حیاتی طیب و سبک زندگی رو بهسعادت است.

کلید واژه­ها: اهل بیت علیهم السلام، سبک زندگی، طوبی، حیات طیب، ادبیات روایی

بررسي تطبيقي ديدگاه­هاي تفسيري علامه مغنيه و دكتر زحيلي

 

سيد رضا مؤدب؛ استاددانشگاهقم

کامران اویسی؛ دانشجودکتریتفسیرتطبیقی دانشگاهعلومومعارفقرآنکریمقم

چکیده

بررسی­های تطبیقی در مطالعات اسلامی به ویژه بین مذهب شیعه و اهل تسنن از مهم­ترين روش­هاي مطالعاتي در عصر حاضر به شمار مي­رود. در پژوهش­های تطبیقی، مطالعه ديدگاه­هاي تفسیری، موافقات و اختلافات قرآن پژوهان اهمیت به سزایی دارد. در این میان توجه به دیدگاه­های قرآن پژوهی دو دانشمند قرآنی معاصر، علامه محمد جواد مغنیه و دکتر وهبه زحیلی از دو مدرسه لبنان و سوریه سزاوار و ارزنده است. اثر اختلاف مبناي ناشي از تفاوت مذهب شيعه و سني در برداشت­هاي تفسيري علامه مغنيه و دكتر زحيلي به ويژه در آيات فقهي و كلامي مشهود است.

کلید واژه­ها: تطبیقی، تفسير، زحیلي،‌ مغنیه. 

بررسی اختلاف نظر آیت الله خویی با تعدادی از دانشمندان پیرامون جمع‌آوری و تدوین قرآن

 

رحیم بلواسی؛ دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث

چکیده

قرآن کریم طی بیست وسه سال به تدریج بر پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آلهنازل شد. مسلمانان آیات و سوره‌های قرآن را با علاقه فراوان در سینه‌ها حفظ می‌کردند و زیر نظر رسول خدا صلی الله علیه و آلهبه وسیله کاتبان وحی نوشته می‌شد؛ اما جمع وتدوین قرآن به صورت کنونی، میان دانشمندان و محققین علوم قرآن مورد اختلاف است. آیت الله خویی ضمن بیان دلایلی معتقد است، این‌کار در زمان پیامبر به انجام رسیده است. برخی از دانشمندان و محققین علوم قرآن با نظراو موافق نیستند. ما با استناد به منابع و متون اسلامی بر این عقیده‌ شدیم که جمع وتدوین قرآن به شکل کنونی و در قالب یک کتاب، بعد از رحلت آن حضرت انجام گرفته است و نخستین کسی که به این کاراقدام کرد علی بن ابی‌طالبعلیه السلام بوده است که البته کارِ اومورد پذیرش واقع نشدو جمع وتدوین قرآن به صورت رسمی به وسیله زید بن ثابت و پس از رحلت پیامبر اسلام و در زمان خلافت ابوبکرانجام گرفته است.

کلیدواژه‌ها: خویی، جمع قرآن، نظر محققین، دلایل.

آثار تربیتی عفو از منظر قرآن مجید

 

سید محمود طیب حسینی؛ دانشیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

راضیه مشک مسجدی؛ کارشناس ارشد تفسیر قرآن مجید

چكيده

عفو از مفاهيم برتر اخلاقي است كه در سعادت و تعالي فردي و اجتماعي انسان‌ها نقش مؤثري ايفا مي‌كند و دارای آثار و فوائدي است كه از لحاظ رشد روانشناختي و تربيتي فرد و جامعه اهميت فراواني دارد. در مقاله حاضر بعد از معناشناسی واژه «عفو» و واژگان مشابه آن در قرآن، با بهره گیری از تفاسیر، آثار تربيتي عفو از ديدگاه قرآن كريم بررسي شده و این نتایج به عنوان آثار تربیتی عفو به دست آمده است: جلب رضایت و مغفرت الهی، بهره­مندی از رحمت خدا، قرار گرفتن در جایگاه نیکوکاران، محبوب خدا شدن، دستیابی به پاداش وصف ناپذیر، پیروزی مقتدرانه، اصلاح مجرم، دستیابی به تقوا، ایجاد الفت میان دلهای مردم، پاک شدن گناهان و بالاخره ایجاد آرامش در محیط خانواده و جامعه.

کلید واژه­ها:قرآن، عفو، گذشت، آثار تربيتي عفو.